Inspiratie

James Turell

Skyspace

James Turell

James Turell2
De Skyspace in Voorlinden bij valavond

Bij mijn eerste bezoek aan museum Voorlinden werd ik enorm geraakt door het werk van James Turell. Ik kende deze kunstenaar nog niet maar zijn werk heeft me ‘van mijn sokken geblazen’.

Bij elk bezoek van het museum in Wassenaar kijk ik er geweldig naar uit om zijn ‘Skyspace’ te bezoeken en het gewaar te worden in een ander licht.

Voor dit artikel heb ik me gebaseerd op een boek over zijn werk: James Turell, uitgave Voorlinden met teksten van Gerrit Willems:

‘Een kunstwerk van Turrell moet je ondergaan. Alles ligt besloten inhet zien. Je hebt daar geen bijzondere kennis voor nodig en je hoeft niet veel van hedendaagse kunst te weten. Een kunstwerk van Turrell kun je begrijpen door lang en met aandacht te kijken. Dat is alles. 

Turrell heeft er vaak op gewezen dat het niet gaat om wat hij ziet, maar om wat jij ziet. “Mijn werk gaat er meer om dat jij kijkt dan dat ik kijk, hoewel het een product van mijn kijken is.” Jouw ogen kleuren de lucht, jouw ogen geven vorm aan de koepel van het hemelgewelf, jouw ogen laten de hemel dalen tot een plat vlak. Dat is waar het om gaat: de vreugdevolle gewaarwording van je eigen zien.”

Ik word elke keer weer blij om zijn werk, om er in te zitten.

Wat is de “skyspace” nu eigenlijk. Nuja, het is gewoon een gat in het dak. Een minimaal, perfecte rechthoek… zonder een randje, vlijmscherp gesneden uit het plafond. En je kijkt naar… de lucht, het licht, het hemelgewelf.

James Turell3Natuurlijk ga je bij een eerste bezoek zitten kijken, je vraagt je af: “hoe kan dit, hoe werkt dit… kijk ik nu naar een projectie? “.  Dus voor de nieuwsgierigen onder ons: zo ziet het dak er langs buiten uit.

James Turell5

 

En het is ongelofelijk indrukwekkend. Je weet even niet wat je ziet. In de ruimte kun je zitten op banken tegen de muren.

“Turrell creëert ruimtes waarin je het licht direct en ongehinderd kunt waarnemen. Het gaat er niet om dat het licht iets zichtbaar maakt, het gaat om de zichtbaarheid van het licht. Hij maakt het licht los van zijn bron, isoleert het en bewerkt het zo dat je het ervaart als fysiek aanwezig in een ruimte. Je kijkt naar hoe het licht zich materialiseert in een vorm die tastbaar lijkt. Je kijkt naar hoe het licht zich materialiseert in een vorm die tastbaar lijkt. Je kijkt naar hoe licht als een mist in de ruimte kan hangen. Turrell brengt het verre luchtruim dichtbij, alsof je het zou kunnen aanraken. Natuurlijk kun je het licht niet met je handen vastpakken. Maar niet zelden gebeurt het dat mensen naar het licht reiken in een installatie van Turrell.

Door je te laten zien hoe het licht volume kan aannemen, van kleur verandert of een ruimte kan vullen, gaat het werk van Turrell over hoe wij waarnemen. Hij wil ons laten voelen dat we zien. Turrell heeft zijn kunst omschreven als ‘sensitief’, in die zin dat hij de waarnemer in contact wil brengen met zijn eigen zintuigen. Hij wil de beschouwer een ervaring geven van zuiver waarnemen, van een woordeloos denken. “Je kunt de dingen voelen met je ogen. De observatie is veel dichter bij de gedachte dan woorden”, zei Turrell ooit. 

De kunst van Turell wordt steeds vaker beschouwd als contemplatief en spiritueel. wie een uur lang doorbrengt in de Skyspace zal zeker die ervaring hebben.

James Turell6
 Aural, een tijdelijke installatie van Turrell in het Joods Museum van Berlijn, die daar tot eind september 2019 te zien was.

James Turell7.
James Turrell, Los Angeles, 6 mei 1943
www.
http://jamesturrell.com

Het meditatieve aspect van de Skyspaces is onmiskenbaar, maar belangrijker nog is zijn preoccupatie met licht, ruimte en waarneming.”

Turrell werd in 1943 in een voorstad van Los Angeles in een gezin van Quakers - de religieuze beweging - geboren. Zijn vader was luchtvaartingenieur en op zijn zestiende behaalde Turrell junior zijn vliegbrevet. Daarna studeerde hij psychologie, wiskunde, geologie, astronomie en kunst, allemaal vakken die hem allemaal van pas zouden komen in zijn latere werk. In 1967 al volgde zijn eerste solotentoonstelling in het Pasadena Art Museum in Californië, waar toen de Light and Space-beweging opkwam. Licht was in Turrells ogen niet alleen een interessant onderwerp, maar kan ook een kunstwerk op zich zijn. Ondertussen gebruiken wel meer kunstenaars licht als materiaal - denk maar aan Tracey Emin en Anish Kapoor - maar Turrell was dus een van de eersten.

Tegenwoordig is Turrell een begrip in de kunstwereld. Zijn visuele stempel is herkenbaar: ruimtes met een extreem minimalistische architectuur die met behulp van licht een magische en bevreemdende ervaring bieden.

Eén daarvan de Skyspaces vindt je op het dakterras van het M HKA in Antwerpen. Wil je na de Corona-pauze een bezoekje plannen: bij zonsondergang heb je het beste resultaat.

James Turell9

James Turell8

Het Roden Crater Project: bezoek het al online: 

http://rodencrater.com

Al sinds begin jaren 70 probeert James Turell van een vierhonderdduizend jaar oude vulkaankrater (met een doorsnede van anderhalve kilometer) in Arizona een gigantisch landschapswerk te maken, inclusief een netwerk van kilometerslange tunnels en ondergrondse ruimtes. Turrell betoont zich daarbij extreem perfectionistisch. Tonnen woestijnzand heeft hij intussen al laten verslepen om de perfecte krater te maken. De openingen moeten een astronomisch perfect zicht bieden op zon, maan en sterren, als een gigantische telescoop waarin je kunt rondlopen. Volgens de directeur van het Los Angeles County Museum of Art is het een van de meest ambitieuze kunstprojecten die ooit door een enkele persoon zijn opgestart. De opening is gepland voor 2024.

James Turell12

James Turell11

James Turell13

James Turell10

        Logo academie

facebook

Ga naar boven