Welkom bij de nieuwe BLOG van de HAL.

In deze Corona-tijden willen we jullie graag geïnspireerd houden door alles wat met Beeldhouwen, Keramiek, Modelboetseren en 3-Dimensionale Kunsten te maken heeft.

We willen hier regelmatig artikelen publiceren die een kijk geven op bepaalde aspecten in de Beeldende Kunst. Het kan ook gaan over een opdracht waaraan thuis gewerkt kan worden, het belichten van één of andere techniek of het bespreken van werken van kunstenaars.

Veel plezier ermee!

De leerkrachten van de HAL

Frederik, Wim, Patrick en Jeannine


 

Inspiratie

Over huidhonger en vel lust

Onze waarneming wordt toch soms vreemd beinvloed… in deze tijden turen we minder ver, zitten meer in een bubbel en worden andere dingen gewaar. Ik luister bijvoorbeeld veel meer: de geluiden in mijn tuin, de buren door de muren, de klokketoren waar een concert uit klatert. Maar waar het horen en kijken meer in onze aandacht komt, zo verliezen we het aanraken; alles moet nu op afstand… de  afstandelijkheid groeit. Op de radio sprak men over ‘huidhonger’ of zelfs ‘vel lust’. 

Dus vanuit mijn bubbel probeer ik jullie in dit artikel te raken… om wat huidhonger te stillen.

Het werk van Kate Langrish Smith balanceert tussen keramiek, sculptuur, performance en mode. Overkoepelend komt telkens de tactiliteit terug: ofwel door de aanraking tussen de huid en objecten, aanraking tussen huid en huid maar ook de aanraking tussen materialen onderling speelt een grote rol. Subtiel raakt dit werk de kijker, je voelt als het ware al kijkend je huid tintelen bij het idee dat je het zou aanraken.

Het zijn niet alleen de vormen die tegen je lichaam passen, en waarvan je de koude keramiek al tegen je vel voelt liggen. Het zijn ook de huidachtige texturen en kleuren die je aansporen om dit werk aan te raken. De insnoeringen, uitstulpingen en omhullingen in de klei leveren herkenbare vormen op: de negatieve vormen van ons eigen lichaam.

De aanraking tussen vormen en materialen is een subtiel spel van balanceren in het combineren van materialen en aanvoelen of ze tegen elkaar horen of elkaar juist afstoten. De onderlinge afstand tussen twee voorwerpen of materialen kan elkaar versterken of juist afstoten. Er zijn geen vastomlijnde regels voor: het is een fijnzinnig aanvoelen dat de maker leert door te doen. Zoals het aanvoelen van aantrekken en afstoten ook veel empathie en fijngevoeligheid vraagt.

Vel tegen vel, het liefdevol aanraken van de ander… met wederzijds respect… het uitbeelden daarvan is heel gevoelig en subtiel. 

De huid van het beeld dat aangeraakt wordt weerspiegelt de huid van de maker: het is een spel in wederzijdsheid. Dat wordt ook de proprioceptie genoemd: De maker raakt de materie aan, de materie raakt de maker ook aan. En dan kan de kijker weer geraakt worden door wat de aanraking heeft gemaakt…. een dubbele proprioceptie.

Kijk nu naar de uiterst gevoelige aanraking in dit beeld van Bernini. Alhoewel in de titel duidelijk wordt dat de aanraking niet met wederzijdse toestemming gebeurt - het is een #metoo avantlalettre- is de marmer zo sensueel vormgegeven dat je je bijna zelf aangeraakt voelt.

Het beeld van Gian Lorenzo Bernini: waarbij de gepolijste huid van het marmer bijna lichamelijk wordt (De Verkrachting van Proserpina)

In steen is die subtiele aanraking kei ‘hard’ om te maken. In klei is dat eenvoudiger: de beindrukking in de zachte materie van de klei is vergelijkbaar met het beindrukken van de huid. Dat huid-achtige van de zachte klei is een aantrekkelijke reden om met klei te werken. Als maker heb je de directe aanraking en vervorming van je materiaal: je huid wordt er zelfs in weerspiegeld. De moeilijkheid is om die huid ook huidachtig te houden. Soms werk je de oppervlakte kapot of verberg je de aanrakingen onder een laag glazuur. De ‘toets’ van een kleihuid is een heel persoonlijke taal die de maker spreekt. Je kunt bij de kijker het gevoel oproepen ‘raak mij aan’, alsof het beeld de huidhonger uitstraalt.

In het werk van Annemarie Laureys is de huid overal aanwezig: in de afdruk van haar vingers in de natte klei, in de sporen en de textuur die ze gebruikt. De huid komt bij veel van haar werken ook heel letterlijk terug in haar kleurpallet: huidtinten van bleek tot bruin, mauve, taupe, vlees… Ruw en zacht, aaibaar en strubbelig, je voelt je vingers kriebelen om haar werk een aai te geven. (als je het lief aan haar vraagt mag je dat vast ;-)

Materie speelt een belangrijke rol in het huid-aantrekkelijk-gevoel. Een zachte marmer of een textielstructuur doen je hand al uitstrekken om de koude of warme sensatie te beleven van het materiaal tegen je huid. In deze tijden vraagt het bedwingen om je hand uit te steken, al is het maar om je eigen gezicht aan te raken, een sterke onderdrukking van je reflexen. Zachte en gladde materialen trekken ons aan, dat voelt aan als thuiskomen, we zijn zelf glad en zacht ;-). 

Een ruwe textuur bezorgt ons een prikkeling en een sensatie die ons bijblijft en ook aantrekt. Heel ruw en bruut is een oppervlakte waarbij we op onze hoede zijn om onze eigen huid te beschermen, maar wat ons wel aantrekt omdat het een contrast vormt met onze eigen gladde en zachte huid. Denk maar aan het zachtjes over een cactus voelen, of leunen tegen een groffe boombast. Een wassen oppervlak geeft een gevoel van aantrekken en tegelijkertijd afstoten. Het geeft een zijdeachtige glans die we bewonderen maar het geeft tegelijk een plakkerig gevoel waarin de vloeidende beweging kan blijfen haperen. 

Werken van Medardo Rosso blijven zo plakken aan je netvlies. De wassen laag vangt het licht en geeft daardoor een aantrekkelijke huid. Tegelijk voel je dat de wassen huid fragiel en tijdelijk is: de tijd speelt met stof en warmte… de huid kan als het ware wegsmelten onder de aanraking.

Vormen die aansluiten bij het menselijk lichaam roepen al snel een herkenning op en spreken direct je huid aan. Abstracte vormen kunnen dat ook. Een vorm die zichzelf terugaanraakt, die opzichzelf terugplooit, kan ook een heel intieme aanraking oproepen. Bepaalde werken van Gustavo Perez plooien zich over zichzelf. In andere werken snijdt hij de huid letterlijk open tot op een onderliggende laag. Het is abstract, maar toch herkent je huid de plooiingen en welvingen. Dit is voor mij ook huidhonger: de herkenning van de huid zoeken. Bekijk hier een film over Gustavo Perez: https://vimeo.com/38652568

Zo aantrekkelijk als sommige oppervlaktes voor onze huid zijn, zo afstotend zijn andere texturen. Stekelig, prikkend, doorborend… het zijn gewaarwordingen die onze huid liever niet waarneemt. En die we dan ook liever vermijden.

Een stekelige huid is een verdedigingsmechanisme in de natuur omzichzelf te beschermen: een organisme zet zijn stekels op of meet zichzelf een ruwe bolster aan. Mensen zijn erdoor gefascineerd en zien het graag. Het aanvoelen geeft een prikkelende sensatie die als het zacht gebeurt toch wel een fijn gevoel geeft. 

Als voorbeeld het werk van Ikuko Iwamoto, een Japanse keramiste die zich op stekelige organismes inspireert en deze gevoelig in porselein weet om te zetten tot heel aantrekkelijke sculpturen.

Niet in porselein maar even stekelig is het werk van Dan Lam een beeldhouw(st)er die heel hippe sculpturen maakt waarbij ik zowel een aantrekkelijk als een afstotend gevoel ervaar. Afstotend vanwege de schreeuwerige kleuren en stekelige oppervlaktes. Aantrekkelijk vanwege ‘huid-nieuwsgierige-honger’…  Afstotend ook vanwege de commerciële kant van haar werk, anderzijds vol bewondering dat haar werk zoveel aantrek heeft via de online kanalen. Blijkbaar trekt haar werk veel mensen aan en voedt het een huidhonger die momenteel heerst via de online kanalen.

Add a comment

Inspiratie

Tussen Kunst En Kitch

Kitsch is de veelal laatdunkend bedoelde benaming voor artistieke werken die worden gekenmerkt door sentimentaliteit, sensatiezucht of gladheid. Kitsch wordt dikwijls vereenzelvigd met smakeloos, lelijk of slecht. Maar is dat wel zo?

Laat ik het maar meteen zeggen: in de keramiek wordt er al eens gemakkelijk gebalanceerd tussen kunst en kitsch…. Er is, en wordt, onnoemelijk veel keramieken kitsch gemaakt.

Vréselijke kitsch, geweldig aandoenlijke kitsch en zelfs beklijvende kitsch. Het kan soms tenenkrullend en soms ongelofelijk fantastisch zijn. Het overprikkelt je smaak- en kijkpapillen. Het begoogelt en keilt met kleur en franje naar je netvlies. Ik kan er van gruwelen en van genieten. En het is dat wat het zo geweldig maakt. Ik geef het toe: ik kijk graag naar kitsch… maar het hoeft niet op mijn kast te staan ;-)…. alhoewel?

Een grande dame voor mij is Kate Malone. Vind ik het mooi wat ze maakt? Eeuhm, soms… vaak is het voor mij veel te druk. Maar wat een overdaad, zo over de top dat het toch heel boeiend is. Bij haar is het precies ‘hoe meer hoe liever’: meer decoratie, meer vormpjes, meer kleuren, meer patronen en texturen… gecombineerd met de meest kristallige glazuren. Het druipt er letterlijk af. 

Zelf zegt ze: “Naast glazuuronderzoek en monumentaal werk,  maak ik sculputrale unika. Het is het meest persoonlijk expressieve deel van mijn studio. Ik wil een gevoel van plezier in het maken en een gevoel van optimisme overbrengen. Vaak werk ik figuratief, meer recentelijk abstract: de natuur en de krachten van de aarde zijn mijn inspiratiebronnen zoals de zee, de aardkorst, de 'magma'- en kristalformaties.

Er wordt wel eens gezegd: overdaad schaadt… maar het schaadt niet je fantasie. In onderstaand filmpje legt Beth Katleman uit dat ze al werkend in de porselein haar fantasie loslaat. Ze vertrekt vanuit oud-behangpapier en maakt de figuren na in porselein waarmee ze een 3D-behangpapier creëert. Je kijkt je ogen uit, de details doen je verder kijken.

Bouke De Vries is een Nederlandse designer/kunstenaar die reeds jaren in Londen werkt als gerenomeerd restaurateur van keramiek. Hij begon sculpturen te bouwen met de scherven en bouwt intussen hele ruimtes vol met geassembleerde scherven. Hij vertelt een verhaal met vergane glorie en stukken waarvan je vermoedt dat het waardevolle kitsch is.  Maar wanneer is een stuk kitsch en het restaureren niet waard? En wanneer wordt keramiek waardevol? De scheidingslijn tussen ‘knap-handwerk’, ‘mooi-voor-op-mijn-kast’ of een ‘interessant-verrassend’ is soms maar heel smal. Wanneer noemen we het ‘kunst ‘en wanneer ontstaat de benaming ‘kitsch’? 

Het formuleren van feedback is het voor een leerkracht in het kunstonderwijs een heel gevoelig balanceren tussen het bekijken van de artistieke inhoud en puur decoratieve waarde. Ik vraag met vaak af: “is decoratie dan minder artistiek?” Als ik het werk van Bouke De Vries bekijk is dat niet het geval.

Jessica Harrison inspireert zich op oude porselein uit de 17e en 18e eeuw. Voor haar reeks ‘Broken’ baseerde ze zich op de -in onze ogen- kitscherige figurines in porselein. Ze vervormt en verstoord de perfectie van het gepolijste porselein: bijvoorbeeld door hun beeltenis en huid volledig te scheuren, hun ongerepte oppervlak met inkt te bedekken, of door hun glanzende buitenkant te vernietigen met knapperige, matte glazuren. Deze verstoring biedt een tegenbeeld van de perfectie die door deze romantische beeldjes wordt gecommuniceerd. 

De perfectie van de kitsch die onwaar en fake is, wordt doorbroken door gruwel en grimmigheid. Jessica Harrison houdt je een spiegel voor door de lieflijkheid van kitsch te doorbreken.

Sophie Woodrow baseert zich op de Victoriaanse stijl die in Engeland ontstond waarbij de natuur werd weergegeven op een fantasierijke manier. In die tijd werd alles zoetsappig voorgesteld, de link naar kitsch is dan snel gelegd. 

Sophie Woodrow gaat in het maken van haar porseleinen figurines verder: ze kruist dieren en mensen, beeldt lieflijke taferelen op een absurde manier uit ,die zo uit een sprookje lijken te lopen. 

Kitsch wordt ook vaak gekoppeld aan massaproductie: een goedkope namaakversie van een exclusief porseleinen object. Handbeschilderd porselein dat in de 17e eeuw voor het eerst met de VOC meekwam uit China sprak de rijke Europeanen enorm aan. De Chinezen begonnen massaal voor de Europese markt porselein te produceren die dan nadien in Europa weer werd gecopieerd. De voorwerpen die daaruit voortkwamen zijn de eerste kitsch, in de letterlijke zin van het woord: namaak van namaak. Intussen is deze nagemaakte keramiek uit die periode weer waardevol geworden omdat de zeldzame stukken de basis vormen van de Europese porseleinindustrie. 

Deze geschiedenis van Oosterse en Europese keramiek, de daaropvolgende massaproductie en de vermengde beeldentaal van deze verschillende culturen inspireert Livia Marin voor haar reeksen ‘Nomad Patterns’ en ‘Broken Things’. Ze laat gebruiksvoorwerpen als het ware smelten en de decoratie uitvloeien: De destructie van de geschiedenis.

Op het randje is -voor mij- het werk van Lammers en Lammers, twee Nederlandse zussen (Ingeborg en Marit) die zich gespecialiseerd hebben in porseleinen kitsch beeldjes. De decoratieve waarde spat ervan af, het is speels en aandoenlijk… alles wat kitsch moet zijn. Maar zij hebben het opgetild naar het niveau van hip. Het worden gadgets die je wèl graag op je kast wilt zetten. ze sluiten aan bij de hippe stromingen van dit moment. Zodanig hip dat je de beeldjes overal op het internet kunt kopen maar over hun werk, de achtergrond of wat meer diepgang, heb ik weinig kunnen vinden.

Het werk van Jo Taylor spreekt me aan, al is ook het enorm decoratief en mijn kast staat al vol…

Ik denk omdat het werk is samengesteld uit gedraaide delen en wel aan figuratie van planten doet denken maar toch abstract is. haar inspriatiebronnen zijn niet ver te zoeken. Ze speelt met vorm, lijn en kleur op een frivole wijze. Haar composities gaan er over, maar de overdaad schaadt niet. Wervelend werk. 

Ik zou nog wel even door kunnen gaan in mijn zoektocht naar kitsch: als jullie tips en bijdrages hebben, geef maar door. Ik maak graag nog eens een artikel over want ik balanceer wel graag tussen kunst en kitsch.

Add a comment

Pagina 1 van 11

        Logo academie

facebook

Ga naar boven